Zgodnie z art. 30b ust 1. Ustawy stawka podatku dochodowego wynosi 19%. Dochodów tych nie łączy się z dochodami uzyskanymi z innych źródeł.

W konsekwencji za rok podatkowy, w którym osoba fizyczna uzyskała dochód ze sprzedaży akcji, zobowiązana jest do sporządzenia odrębnego zeznania rocznego na druku PIT-38 ? Zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym. Co ważniejsze jednak, łącznie ze sporządzeniem i złożeniem wypełnionego zeznania PIT-38 podatnik zobowiązany jest do zapłaty kwoty należnego podatku na rachunek właściwego dla swojego miejsca zamieszkania urzędu skarbowego, ponieważ w ciągu roku zaliczki na ten podatek nie są pobierane przez instytucję wypłacającą te przychody. Ustawa wskazuje trzy niezwykle istotne cechy opodatkowania tego rodzaju należności.

Po pierwsze, podatek jest płacony w przypadku sprzedaży. Przekazanie akcji w formie darowizny nie jest opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Jednak nabywca akcji będzie musiał już liczyć się z pewnymi obowiązkami podatkowymi wynikłymi z takiego stanu faktycznego. Zgodnie bowiem z normą wyrażoną w treści art. 2 ust. 1 pkt 3 Ustawy, tylko te kategorie przychodów nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, które jednocześnie są objęte zakresem opodatkowania podatku od spadków i darowizn.

Inwestor winien pamiętać, że przychód ze sprzedaży papierów wartościowych osiągnięty zostaje w momencie przeniesienia własności, a więc np. w przypadku transakcji zrealizowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie S.A., po rozliczeniu transakcji w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych S.A., które, w przypadku obligacji następuje po dwóch dniach roboczych od dnia zawarcia transakcji, a w przypadku akcji po trzech dniach od dnia zawarcia transakcji.

W związku z tym, Inwestor, którzy sprzedał akcje w dniach 29, 30 i 31 grudnia 2009 r. przychód z tego tytułu osiągnie zgodnie z treścią Ustawy dopiero w 2010 r. i będzie on mógł zostać wykazany dopiero w informacji PIT 8C dopiero za 2010 r., o ile zasady sporządzania informacji i ustalania zobowiązań podatkowych nie ulegną zmianie.

Ponadto należy pamiętać, iż podatek od dochodów ze sprzedaży akcji podlega oddzielnemu rozliczeniu i nie łączy się go z pozostałym podatkiem odprowadzanym z tytułu np. dochodów ze stosunku pracy. Jak wyżej wspomniano, podatek od sprzedaży akcji wynosi 19 proc. dochodu i ma charakter liniowy. Niezależnie zatem od tego, czy podatnik osiąga jakiekolwiek inne dochody i w jakiej one były wysokości, osiągnięty z tego tytułu dochód pomniejszony zostanie o 19 proc. podatku. W przypadku dochodów ze sprzedaży akcji nie występują również progi podatkowe, co oznacza, iż stawka podatkowa będzie zawsze taka sama, niezależnie czy dochód wyniesie 100 zł, czy 100 tys. zł. Z drugiej jednak strony, nie ma także kwoty wolnej od opodatkowania, więc podatek płacony jest od każdej osiągniętej kwoty dochodu. Nie ma również możliwości zastosowania zasad właściwych dla rozliczeń wspólnych małżonków czy też osób samotnie wychowujących dzieci małoletnie.

Po trzecie, opodatkowaniu podlega dochód, tj. nadwyżka przychodów nad kosztami ich pozyskania. Jeżeli przychody są niższe od poniesionych kosztów, wystąpi strata, która będzie mogła zostać uwzględniona przez podatnika w rozliczeniu podatkowym za lata następne. (patrz informacja nt. rozliczania strat poniżej).

Funkcja Domu Maklerskiego

Dom Maklerski ma obowiązek wysłać do swoich Klientów, do końca lutego, formularz PIT-8C, w którym zamieszczone są informacje o wyniku uzyskanym z inwestycji giełdowych za poprzedni rok kalendarzowy. Powyższy formularz jest również wysyłany do właściwego Urzędu Skarbowego.

 Formularz PIT-8C ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi o wysokości zobowiązań podatkowych Inwestora wobec Urzędu Skarbowego. Dom Maklerski nie dokonuje rozliczeń podatku giełdowego. Takiego rozliczenia każdy Inwestor dokonuje samodzielnie. Jeżeli Inwestor nie zgadza się z informacjami zamieszczonymi na PIT 8C, uprawniony jest do sporządzenia zeznania PIT 38 w oparciu, np. o posiadane potwierdzenia dokonanych transakcji oraz o pobranych prowizjach i opłatach.

Formularz PIT-8C

Wzór formularza PIT8C dostępny jest ?tutaj? (link do formularza)

• W części E formularza PIT-8C znajdują się informacje o wysokości dochodów, o których mowa w art. 30b ust 2 Ustawy. Część ta zawiera dane o rodzajach przychodów. Są to między innymi:
1. Odpłatne zbycie papierów wartościowych.
2. Realizacja praw wynikających z papierów wartościowych.
3. Odpłatne zbycie pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacja praw w nich wynikających.

Obok kolumny z wysokością przychodów w części E znajdują się również dane dotyczące kosztów uzyskania tych przychodów oraz wynik będący różnicą pomiędzy przychodami a kosztami w postaci zysku bądź straty.

• W części F formularza wykazane są przychody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych i realizacji praw z nich wynikających, co do których Dom Maklerski nie jest w stanie określić czy podlegają one opodatkowaniu. Kwoty wykazane w tej części Inwestor winien samodzielnie uwzględnić lub wyłączyć z zeznania PIT 38.

• Formularz PIT-8C nie jest wystawiany w przypadku, gdy w danym roku kalendarzowym nie została przeprowadzona żadna transakcja z której dochód podlegałby opodatkowaniu: do obliczania zysków i strat brane są pod uwagę wyłącznie transakcje zamknięte.

• Jeżeli podatnik nie uzyskał w danym roku podatkowym przychodu z tytułu zbycia papierów wartościowych, a poniósł koszty pośrednie związane z obsługą rachunku inwestycyjnego to Dom Maklerski wydaje na wniosek Inwestora zaświadczenie o wysokości poniesionych kosztów w danym roku podatkowym.

W formularzu PIT-8C nie wykazuje się przychodów niepodlegających opodatkowaniu (darowizny, spadki) lub zwolnionych z opodatkowania (papiery nabyte zgodnie z art. 52a Ustawy).

Jeżeli Inwestor posiada więcej niż jeden rachunek w Domu Maklerskim, obliczenia przeprowadzane są oddzielnie na każdym rachunku a następnie sumowane i przekazywane na jednym formularzu PIT8C.

Dochód do opodatkowania obliczany jest według zasady FIFO (pierwsze przyszło- pierwsze wyszło). Po dokonaniu sprzedaży do wyliczenia dochodu brane są pod uwagę instrumenty finansowe, które zostały nabyte najwcześniej. Dla zastosowania metody FIFO nie ma znaczenia fakt zablokowania określonej ilości akcji pod zlecenie, ponieważ blokada dotyczy ilości akcji zbywanych a nie akcji oznaczonych konkretną serią i numerami. Rozliczenie kosztów i przychodów przez Dom Maklerski nastąpi tak, jakby blokady nie było.

Przykład 1. Obliczenie dochodu do opodatkowania metodą FIFO.

I. Transakcje.

 II. Obliczenie dochodu do opodatkowania.

Dywidendy

Dochody z dywidend nie są prezentowane w PIT-8C, ponieważ należny podatek od dywidend wynoszący 19% potrącany jest przez spółkę, która wypłaca dywidendę. Finalnie na rachunku inwestycyjnym księgowana jest kwota dywidendy po odliczeniu podatku.

W odniesieniu do Inwestorów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych, którzy posiadają odpowiednio wysoki udział w kapitale zakładowym spółki wypłacającej dywidendę (10%) przez odpowiednio długi okres (2 lata, z tym że przy krótszym okresie dla skorzystania z preferencji konieczne jest złożenie z oświadczenia że udział zostanie zachowany przez wymagany okres dwuletni), mogą oni skorzystać ze zwolnienia z opodatkowania dywidendy. Warunkiem jest poinformowanie wypłacającego dywidendę o spełnieniu warunków wskazanych w ustawie o CIT dla skorzystania ze zwolnienia.

Zasady właściwe dla opodatkowania dywidend obowiązują także w przypadku skupu akcji przez emitenta w celu ich umorzenia.

Fundusze inwestycyjne, obligacje i bony Skarbu Państwa

Przychody uzyskiwane przez Inwestora z:

a) operacji na jednostkach uczestnictwa w krajowych funduszach kapitałowych,

b) z tytułu odsetek i dyskonta z obligacji Skarbu Państwa,

c) odsetek i dyskonta z bonów skarbowych

nie podlegają ujęciu na informacji PIT 8C, a tym samym na deklaracji PIT 38 (art. 41 ust. 4 w zw. z art. 30a Ustawy). Przychody z tych tytułów podlegają zryczałtowanemu opodatkowaniu, podobnie do dywidend.

Zasady przedstawione powyżej nie dotyczą obligacji Skarbu Państwa i bonów skarbowych, co do których Inwestor zlecił przedterminowy wykup przez okresem ich zapadalności. W takim przypadku przychody z przedterminowego wykupu, traktowane są analogicznie do przychodów uzyskiwanych z obrotu papierami wartościowymi (patrz: tabelka powyżej).

Nieodpłatne nabycie akcji (akcje pracownicze, z darowizny, ze spadku)

Dochody ze zbycia akcji uzyskanych nieodpłatnie także są opodatkowane stawką 19% uzyskanego dochodu, niezależnie od daty ich nabycia. Do akcji uzyskanych nieodpłatnie, co do zasady, nie stosuje się zwolnienia z opodatkowania wskazanego w art. 52a u.p.d.o.f., jednakże kwestia zastosowania w tych przypadkach wskazanej regulacji zależy od podejścia organów podatkowych właściwych dla podatnika.

Jako że kosztem uzyskania przychodów jest nie tylko kwota zapłacona za nabyte akcje, lecz także wszystkie koszty niezbędne dla osiągnięcia przychodu z tytułu obrotu papierami wartościowymi, to w przypadku akcji otrzymanych nieodpłatnie, do kosztów uzyskania przychodu można zaliczyć m.in. wysokość pobranej prowizji z tytułu sprzedaży akcji przez dom maklerski czy też opłat pobieranych z tytułu obsługi rachunku papierów wartościowych. W przypadku, kiedy sprzedaż następuje nie na giełdzie, lecz na rynku nieregulowanym, jako koszt będzie można wykazać również wartość ewentualnych opłat notarialnych pobranych przez notariusza sporządzającego akt kupna-sprzedaży papierów wartościowych, czyli tzw. bezpośrednie koszty transakcji.

Dodatkowo, w odniesieniu do przypadków zbycia papierów wartościowych objętych w drodze spadku, zgodnie z normą wyrażoną w treści art. 21 ust. 1 pkt 105 u.p.d.o.f., wartość przychodu podlegającego opodatkowaniu może zostać pomniejszona dodatkowo o kwotę odpowiadającą wartości uiszczonego podatku od spadków i darowizn.

Akcje nabyte przed 1 stycznia 2004 roku

Mimo faktu, iż opodatkowanie zysków z obrotu papierami wartościowymi na giełdzie wprowadzono efektywnie dopiero od roku 2004, przychody z tego tytułu podlegały opodatkowaniu już od roku 2001,  z tym zastrzeżeniem że znakomita ich część korzystała ze zwolnienia określonego w art. 52 Ustawy. Warunki jakie stawia Ustawa dla skorzystania przez Inwestora ze zwolnienia z opodatkowania są następujące:

a) nabycie papierów wartościowych na giełdzie lub w ofercie publicznej,

b) nabyte walory były dopuszczone do publicznego obrotu,

c) nabycie nie nastąpiło w ramach działalności gospodarczej,

d) nabycie miało miejsce przed 31 grudnia 2003 roku.

Pozostałe przypadki nabycia papierów wartościowych nie korzystały i nadal nie korzystają ze zwolnienia z opodatkowania. Tym samym Inwestor sprzedając nabyte w inny sposób niż wskazano powyżej papiery wartościowe będzie zobowiązany rozliczyć przychody z tego tytułu w zeznaniu PIT 38.

W grupie walorów nie uprawniających do zwolnienia wskazać należy m.in.: akcje pracownicze nabyte w ofercie zamkniętej lub publicznej, akcje nabyte poza granicami Polski czy też akcje nabyte na podstawie umowy kupna ? sprzedaży.

Do 31 grudnia 2003 roku dochód ze sprzedaży papierów wartościowych podlegał opodatkowaniu na zasadach ogólnych (opodatkowanie wg. skali podatkowej).

Akcje Narodowych Funduszy Inwestycyjnych (NFI) i zamiana Powszechnych Świadectw Udziałowych (PSU)

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 42 Ustawy dochody ze sprzedaży akcji NFI, korzystają ze zwolnienia z opodatkowania do wysokości (w ujęciu rocznym) ? jednomiesięcznego średniego wynagrodzenia w gospodarce.

Koniecznie należy w tym przypadku pamiętać, że zwolnienie dotyczy każdego podatnika będącego właścicielem akcji NFI, a uprzednio posiadaczem PSU i dotyczy całego roku podatkowego. W przypadku, gdy na rachunku Inwestora znajdują się akcje z zamiany PSU na papiery NFI, np.: członków rodziny, zwolnienie to będzie dotyczyło tylko akcji wydanych w miejsce PSU dla Inwestora. Pozostali właściciele akcji NFI będą mogli skorzystać z przysługującego im limitu zwolnienia z opodatkowania oddzielnie.

Ponadto istotowym jest także fakt, iż PSU były obejmowane nieodpłatnie, przez co również akcje NFI wydawane w miejsce PSU były obejmowane nieodpłatnie. Tym samym w odniesieniu do tych akcji nie będzie miało zastosowanie zwolnienie dotyczące akcji nabywanych na giełdzie przed 1 stycznia 2004 roku, a koszty możliwe do uwzględnienia przez Inwestora w tym przypadku będą się ograniczały w zasadzie tylko do kosztów prowizji od transakcji i kosztów prowadzenia rachunku papierów wartościowych.

Rozliczenie strat

W przypadku gdy Inwestor poniósł w danym roku podatkowym stratę również jest zobowiązany złożyć w Urzędzie Skarbowym formularz PIT-38. Warto pamiętać, że strata pomniejsza dochody wyłącznie z tego samego źródła. W konsekwencji dla rozliczenia straty w następnych latach podatkowych konieczne jest osiąganie przychodów z kapitałów pieniężnych, czyli np. obracanie papierami wartościowymi.

Strata ze źródła przychodów może pomniejszyć dochody z tego źródła w ciągu następnych, kolejno następujących po sobie 5 lat podatkowych, przy czym w jednym roku podatkowym podatnik może pomniejszyć dochody o maksymalnie 50 proc. wartości straty. Dla pełnego rozliczenia straty należy zatem uzyskiwać dochody z kapitałów pieniężnych przez co najmniej 2 lata i w wysokości co najmniej połowy straty za dany rok podatkowy. W przeciwnym wypadku rozliczenie straty nie będzie możliwe.

 Krzysztof Wiśniewski

Doradca Podatkowy nr 11218